فرهنگ چین با جمعیتی حدود ۱.۴ میلیارد نفر و حضور ۵۶ گروه اقلیت قومی، یکی از متنوعترین فرهنگهای جهان است و ریشهای عمیق و باستانی دارد. چین آمیزهای شگفتانگیز از سنت و مدرنیته است؛ جایی که معابد کهن و کاخهای امپراتوری در کنار آسمانخراشهای سر به فلک کشیده و شهرهای هوشمند قرار گرفتهاند. مردم چین همواره احترام به سنتهای خود را پاس میدارند اما در عین حال، تأثیرات فرهنگ غرب را هم پذیرفتهاند. آموزههای کنفوسیوس همچنان در روابط اجتماعی و خانوادگی نقش اساسی دارند و باعث شده احترام به خانواده، اجتناب از درگیری و حفظ وجهه، جزئی از آداب زندگی باشد.
چینیها از نظر قومی بسیار متنوعاند. بزرگترین گروه قومی، چینیهای هان هستند که بیش از ۹۰۰ میلیون نفر را شامل میشوند. اقوام دیگری مانند تبتیها، مغولها، مانچوها، ناکسیها و هژنها نیز در نقاط مختلف چین زندگی میکنند و هرکدام زبانها، آیینها و آداب غذایی ویژهای دارند.
از نظر دینی، بودیسم، تائوئیسم، اسلام، پروتستانتیسم و کاتولیک پنج دین رسمی کشور به شمار میآیند. حدود یکچهارم جمعیت به باورهای ترکیبی سنتی و کنفوسیوسی پایبندند. هرچند ادیان مسیحی از قرن نوزدهم در چین حضور دارند اما پیروان زیادی نیافتهاند.
زبان چینی بیش از آنکه یک زبان باشد، خانوادهای گسترده از گویشها و لهجههاست. حدود ۷۱ درصد مردم به ماندارین صحبت میکنند که نسخه رسمی آن، پوتونگهوا، زبان اصلی آموزش و رسانه است. تفاوت میان لهجههای چینی گاهی به اندازه تفاوت دو زبان مستقل اروپایی است. در عین حال، بسیاری از مردم در شهرها به زبان انگلیسی نیز مسلطاند. در ارتباطات روزمره، چینیها غالباً از بیان مستقیم مخالفت یا انتقاد پرهیز میکنند. حفظ احترام متقابل و پرهیز از شرمندگی طرف مقابل در همه سطوح اجتماعی اهمیت دارد.
غذا در چین آیینهای از اقلیم متنوع و تاریخ طولانی این سرزمین است. سبک آشپزی کانتونی با غذاهای سرخشده و سبک سچوان با طعم تند و تیز و استفاده از زنجبیل و خمیر کنجد شهرت یافتهاند. برنج، توفو و انواع سبزیجات، نقش اصلی در سفره چینی دارند. فرهنگ نوشیدن چای هم به اندازه خود غذا اهمیت دارد؛ چایخانهها بخشی از زندگی روزمرهاند و هنر دمکردن چای موضوع صدها کتاب و شعر بوده است.
هنر چینی، انعکاس تاریخ معنوی و روحانی این ملت است. مجسمههای بودایی، نقاشیهای خوشنویسیشده و آلات موسیقی سنتی مانند گوکین و سون، بخش مهمی از هویت فرهنگی چین را تشکیل میدهند. کونگفو و هنرهای رزمی نیز میراثی زنده و پویا محسوب میشوند که از قرون گذشته تاکنون حفظ شدهاند. آثار باستانی متعددی از مقبرههای دورههای کهن چین باقی مانده که جلوهای از مهارت هنرمندان آن عصر را نشان میدهد.
در حوزه علم و فناوری، چین گامهای بلند و سریع برداشته است. در سال ۲۰۱۵ این کشور حدود ۷۵ درصد بودجه علمی آمریکا را برای تحقیقات صرف کرد و پیشرفتهای چشمگیری در حوزههای پیشرفته مانند تلهپورت کوانتومی و فناوری قطارهای پرسرعت فوشینگ رقم زد. انتقال اطلاعات کوانتومی به ماهواره در ارتفاع ۱۴۰۰ کیلومتری، رکورد تازهای در جهان ثبت کرد و قطارهای سریعالسیر چین هم جزو سریعترینهای جهان هستند.
آیینها و جشنها جایگاه ویژهای در زندگی چینیها دارند. جشن سال نو چینی یا جشن بهار طولانیترین و باشکوهترین جشن ملی است که با آتشبازیها، رقص اژدها، دیدارهای خانوادگی و آیینهای احترام به نیاکان برگزار میشود. جشن فانوس پایان این دوره شادمانی را رقم میزند. جشن قایق اژدها، جشن ماه و روز تولد کنفوسیوس از دیگر مناسبتهای مهم فرهنگی چین به شمار میآیند. روز ملی چین که به هفته طلایی مشهور است، زمانی برای سفرهای داخلی و تجدید دیدارهای خانوادگی است.
در فرهنگ چینی، خانواده بیش از یک واحد اجتماعی ساده اهمیت دارد؛ سلسلهمراتب، وفاداری و فداکاری در مرکز روابط خانوادگی قرار دارد. بسیاری از خانوادهها چند نسلی زندگی میکنند و والدین و پدربزرگها در تربیت کودکان مشارکت فعال دارند. فرزندان از کودکی به اهمیت تلاش، مسئولیتپذیری و احترام آموخته میشوند و انتظار میرود با موفقیتهای تحصیلی پاسخگوی زحمات والدین باشند. اکثر والدین بهطور تماموقت کار میکنند و خانوادهها معمولاً یک فرزند دارند.
زندگی نوجوانان چینی عمدتاً حول محور مدرسه و تحصیل میچرخد. فراغت آنها اغلب با دیدن دوستان، ورزش یا تماشای تلویزیون پر میشود. روابط عاشقانه در دوران مدرسه بسیار محدود است و بسیاری از مدارس قوانین سختگیرانهای برای کنترل این روابط دارند. کودکان و نوجوانان چینی استقلال کمتری نسبت به همسالان غربی دارند و والدین بهطور جدی از آنها مراقبت میکنند. با وجود تفاوتهای فرهنگی، جوانان چینی با ترکیبی از ارزشهای سنتی و آرزوهای مدرن بزرگ میشوند و این همان چیزی است که فرهنگ چین را همچنان پویا، پیچیده و الهامبخش نگاه داشته است.
